Landsbankinn í íslensku efnahagslífi: saga, eignarhald og þjónusta

Í árslok 2025 voru rúmlega 131 þúsund einstaklingar og 19 þúsund fyrirtæki í viðskiptum við Landsbankann. Á sama ári voru skráðar 52,2 milljónir innskráninga í Landsbankaappið. Fyrri tölurnar segja til um fjölda viðskiptavina á tilteknum degi. Sú síðasta sýnir hversu oft ein þjónustuleið var notuð yfir heilt ár. Á bak við þær er banki sem á rætur að rekja til ársins 1886 en starfar í núverandi félagi frá haustinu 2008.

Hvers vegna Landsbankinn á sér tvö upphafsár

Landsbanki Íslands tók til starfa 1. júlí 1886. Á þeim tíma höfðu íslensk heimili og fyrirtæki færri leiðir til að fá lánsfé en síðar varð. Vaxandi verslun og útgerð kölluðu á fjármagn til verkefna sem gátu verið stærri en sparifé einstakra eigenda réð við. Stofnun bankans skapaði vettvang þar sem hægt var að taka við innlánum og miðla fé til þeirra sem þurftu lán.

Landsbankinn hf. var stofnaður 7. október 2008 í fjármálakreppunni. Nýja félagið tók við innlendri starfsemi gamla Landsbankans og hélt áfram að veita viðskiptavinum bankaþjónustu á Íslandi. Núverandi félag og gamli Landsbanki Íslands eru aðskildir lögaðilar. Ártalið 1886 vísar því til upphafs sögunnar, en 2008 til stofnunar félagsins sem rekur bankann í dag. Nánar er fjallað um þessa þróun á https://znaki.fm/is/teams/landsbankinn/.

Innlend bankaþjónusta og Icesave eftir hrunið

Icesave var heiti á innlánsþjónustu gamla Landsbankans á erlendum mörkuðum. Þegar bankinn féll snerist Icesave-málið um kröfur vegna þessara innlána og hvernig bæri að gera þær upp. Á Íslandi var á sama tíma unnið að því að halda innlendri bankaþjónustu gangandi. Stofnun Landsbankans hf. var liður í þeirri endurskipulagningu.

Þegar gögn frá þessum tíma eru lesin skiptir máli að athuga hvaða félag er nefnt. Sama heiti getur komið fyrir í almennri frásögn af hruninu og í lýsingu á þjónustu sem hélt áfram eftir það. Dagsetning og fullt heiti félagsins hjálpa lesandanum að átta sig á hvort heimildin fjalli um skuldbindingar gamla bankans eða starfsemi nýja bankans.

Hvað ársuppgjörið segir um stærð bankans

Samkvæmt yfirliti Landsbankans fyrir árslok 2025 átti ríkissjóður Íslands 98,2% hlut í bankanum. Bankinn taldi þá 131.168 einstaklinga og 19.065 fyrirtæki í viðskiptum og 34 útibú og afgreiðslur. Hagnaður ársins 2025 nam um 38 milljörðum króna eftir skatta. Árið 2024 hafði hann numið um 37,5 milljörðum króna.

Þessar tölur lýsa ólíkum þáttum í starfseminni. Eignarhluturinn sýnir hvernig hlutafé skiptist. Fjöldi viðskiptavina og starfsstöðva sýnir umfang þjónustunnar á uppgjörsdegi. Hagnaðurinn lýsir afkomu yfir heilt ár. Ef bera á saman afkomu tveggja tímabila þarf því að gæta þess að þau séu jafn löng og að miðað sé við sama mælikvarða, til dæmis hagnað eftir skatta í báðum tilvikum.

Frá launareikningi að húsnæðisláni

Þjónusta við einstaklinga nær meðal annars til reikninga, greiðslukorta, sparnaðar og húsnæðislána. Sum verkefni taka örfáar mínútur. Viðskiptavinur getur til dæmis skoðað hvort greiðsla hafi verið bókuð eða fært fé á milli reikninga. Húsnæðislán kallar á annars konar upplýsingar, enda getur samningurinn gilt til margra ára. Greiðslur ráðast meðal annars af vöxtum, lánstíma og því hvort lánið er verðtryggt.

Munurinn sést líka í því hvaða skjöl skipta máli. Færsluyfirlit sýnir fjárhæð og dagsetningu greiðslu sem þegar hefur farið fram. Í lánstilboði og lánssamningi koma fram þau kjör sem gilda um tiltekið lán. Almenn lýsing á vef bankans getur hjálpað við að skilja hvaða tegundir lána eru í boði. Til að sjá hvernig greiðslur af tilteknu láni eru reiknaðar þarf að skoða gögnin sem fylgja því láni.

Daglegar greiðslur og langtímafjármögnun fyrirtækja

Fyrirtækjaþjónusta bankans nær bæði til daglegs rekstrar og stærri fjárfestinga. Fyrirtæki þarf til dæmis að taka við greiðslum frá viðskiptavinum, greiða birgjum og hafa yfirsýn yfir hvenær fé kemur inn og fer út. Ef fyrirtækið kaupir nýjan búnað getur liðið nokkur tími frá því að kaupverðið er greitt þar til búnaðurinn skilar tekjum. Fjármögnunarþörfin tengist þá bæði kostnaði við kaupin og tímasetningu væntanlegra tekna.

Gjaldeyrisviðskipti geta einnig skipt máli fyrir fyrirtæki sem fær tekjur í einum gjaldmiðli og greiðir kostnað í öðrum. Ef útflutningsfyrirtæki fær greiðslu í evrum en greiðir laun í krónum getur gengið haft áhrif á þá krónufjárhæð sem stendur til ráðstöfunar. Þannig geta greiðslumiðlun, gjaldeyrisviðskipti og lán tengst sama rekstri þótt hver þjónusta leysi sitt verkefni.

Hvernig appið og útibúanetið nýtast saman

Í Landsbankaappinu og netbankanum er hægt að fylgjast með reikningum og sinna greiðslum. Í ársskýrslu fyrir 2025 kemur fram að innskráningum í appið hafi fjölgað um 25% milli ára. Fjöldi innskráninga er mælikvarði á notkun þjónustunnar. Einn viðskiptavinur getur skráð sig oft inn á sama degi, til dæmis fyrst til að greiða reikning og síðar til að athuga hvort millifærsla hafi skilað sér.

Á sama tíma nýtast útibú og afgreiðslur fyrir erindi sem geta kallað á samtal eða yfirferð gagna. Eftir kaup Landsbankans á TM árið 2025 voru banka- og tryggingastarfsemi sameinaðar á fimm starfsstöðvum. Þær voru á Akureyri, í Reykjanesbæ, við Reykjastræti í Reykjavík, á Selfossi og í Vestmannaeyjum. Breytingin sýnir hvernig ný starfsemi getur bæst við á stöðum sem þegar gegna hlutverki í þjónustuneti bankans.

Scroll to Top